|
Tepeden inme uygulamalar şimdi de belediye halkını vuruyor. Yerel kişilikler ve sınırlar, yerel halka danışılmadan masa başında değiştiriliyor. 955 belediyenin halkı "bize ne yapılıyor" diye sorarken, ilçe merkezleriyle sınırları yine hiçbir açıklama yapılmadan değiştiriliyor. Tepeden inmecilik revaçta! Halka danışma rafta! Yasa Tasarısını, gerekçeyi, ekleri alabilirsiniz...
Şubat 2008, yerel yönetimlerde belediye ve köylerin statüleri ile sınırlarını değiştirmeyi amaçlayan bir yasa hazırlığına tanık oldu. Yasa Tasarısı bu sayfanın altında "ekler" başlığı altındadır.
Yapılan yasa hazırlıklarının özelliği, yerel halka bilgi verilmeden ve danışılmadan yapılmasıdır. Eldeki bilgiler uzun süre kulaktan kulağa ajansının ürünü olmuştur. "Katılımcılık" ve "şeffaflık" sözlerini dilden düşürmeyen iktidar ve medya çevreleri kötü bir sınav veriyor. Her il, her ilçe ve belde konunun kendiyle ilgili bölümünün peşine düşmüş görünüyor. Yerel basın bu haberle çalkalanırken, ulusal basın konuyu önemsemiş görünmüyor.
Yerel tüzelkişilikler, yerel halka rağmen ve masa başı kararlarla kaldırılamaz, tenzil-i rütbeye uğratılamaz, merkez ve sınırlar değiştirilemez. Hazırlanan yasa tasarısı, bu en temel ilkeyi ihlal etmiştir. Yasa tasarısı tepeden inme, gizlilik içinde, yerel halka rağmen, kısaca antidemokratik bir usulle hazırlanmıştır.
Yerel tüzelkişiliklere ilişkin hükümet tasarrufları yerinde ve yerel halkla birlikte açıklık ilkesine uygun biçimde yapılmalıdır. Aksi halde yapılan iş, siyasal iktidar partisinin parti amaçları için yaptığı iş diye görülür. Böyle bir nitelik, tasarıyı gayrımeşru kılar. Eldeki tasarı bu nedenle meşruiyet bakımından sakatlanmış durumdadır.
Hükümet bu tasarıyı durdurmalı, yerel tüzelkişilik sistemini ülkemizin gerçek ihtiyaçlarına ve yerel halkın doğrudan kararına dayalı olarak yeni baştan çalışmalıdır.
YAYED Yönetim Kurulu
***
Türkiye İstatistik Kurumu tarafından 2007 yılında gerçekleştirilen adrese dayalı nüfus kayıt sisteminin sonuçları 2007 yılının son günlerinde açıklandı. Bu sonuçlarla birlikte, son günlerde basın ve yayın organlarında ve kamuoyunda en çok konuşulan konulardan biri, nüfus durumu nedeniyle belediye tüzelkişiliklerine merkezi yönetim müdahaleleri oldu.
Siyasal iktidar şu düzenlemeleri içeren bir yasa taslağı hazırlığı başlatmıştır:
(1) nüfusu 2.000‘in altındaki belediyelerin tüzelkişiliklerinin kaldırılması,
(2) büyükşehir belediyelerine bağlı bazı ilk kademe belediyelerinin kapatılması,
(3) bazı belediyelerin statülerinin değiştirilmesi.
1. İkibinden Az Nüfuslu Belediye Tüzelkişiliğinin Kaldırılması Sorunu
1580 sayılı Belediye Kanunu‘nda bir yerleşim yerinde belediye idaresi kurulabilmesi için gerekli olan nüfus 2,000 idi. 1959 yılına kadar nüfusun 2,000‘i aşması yeterli koşuldu. Bu durum 1959 yılında değiştirilmiş, nüfus eşiği gerekli koşul derecesine indirilmişti. 2005 yılına kadar geçerli olan bu uygulamaya karşın, nüfusun yüksek bir hareketlilik sergilediği Türkiye‘de bazı belediyeler zaman içinde gerekli nüfus eşiğinin altına düşmüştür. Zamanın yasası belediye tüzelkişiliği kazanmayı geri alınamaz bir hak olarak görmüş, tüzelkişiliği kaldırma konusunda herhangi bir hüküm öngörmemişti.
2005 yılında çıkarılan 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediye kurmada nüfus eşiğini yeterli koşula dönüştürmüş, eşiği ise 5.000 nüfusa yükseltmiştir.
"Madde 4- Nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde belediye kurulabilir. İl ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunludur.
* İçme ve kullanma suyu havzaları ile sit ve diğer koruma alanlarında ve meskûn sahası kurulu bir belediyenin sınırlarına 5.000 metreden daha yakın olan yerleşim yerlerinde belediye kurulamaz. * Köylerin veya muhtelif köy kısımlarının birleşerek belediye kurabilmeleri için meskûn sahalarının, merkez kabul edilecek yerleşim yerinin meskûn sahasına azami 5.000 metre mesafede bulunması ve nüfusları toplamının 5.000 ve üzerinde olması gerekir. * Bir veya birden fazla köyün köy ihtiyar meclisinin kararı veya seçmenlerinin en az yarısından bir fazlasının mahallin en büyük mülkî idare amirine yazılı başvurusu ya da valinin kendiliğinden buna gerek görmesi durumunda, valinin bildirimi üzerine, mahallî seçim kurulları, onbeş gün içinde köyde veya köy kısımlarında kayıtlı seçmenlerin oylarını alır ve sonucu bir tutanakla valiliğe bildirir. * İşlem dosyası valinin görüşüyle birlikte İçişleri Bakanlığına gönderilir. Danıştayın görüşü alınarak müşterek kararname ile o yerde belediye kurulur. * Yeni iskân nedeniyle oluşturulan ve nüfusu 5.000 ve üzerinde olan herhangi bir yerleşim yerinde, İçişleri Bakanlığının önerisi üzerine müşterek kararnameyle belediye kurulabilir."
Nüfus eşiğini değiştirmesine karşın, 5393 sayılı yasa belediye tüzelkişiliği kaldırılmasını yeni nüfus eşiği olan 5000 değil, eski nüfus eşiği olarak 2000 diye belirlemiştir. Buna göre, nüfusu 2000‘in altına düşen belediyeler köye dönüştürülür. İlgili yasa maddesi şöyledir:
5393 Md:11 "...Nüfusu 2.000‘in altına düşen belediyeler, Danıştayın görüşü alınarak, İçişleri Bakanlığının önerisi üzerine müşterek kararname ile köye dönüştürülür. Tüzel kişiliği kaldırılan belediyenin tasfiyesi il özel idaresi tarafından yapılır...."
Bu hükümden etkilenecek belediye sayısı 955‘tir. Bu karar, 1,5 milyon belediyeli nüfusumuzu doğrudan etkileyecektir. Bu durumda olan belediyelerin bölgesel dağılımı şöyledir:
İç Anadolu..... 350 Bu belediyelerin 550‘si AKP‘li belediye başkanlığı,
Ege................199 143‘ü CHP‘li, 107‘si DYP‘li, 79‘u MHP‘li belediye
Karadeniz...... 180 başkanlığı yönetimindedir. Diğerleri bağımsız, SHP,
Akdeniz........... 91 Genç Parti, BBP, vb... diğer partilere dağılmıştır.
Marmara......... 62
Doğu Anadolu.. 57
Güneydoğu...... 16
TOPLAM..........955
•(1) Bir yerde belediye kurulabilmesi için halkoylamasına başvurulması gerekiyor. Dolayısıyla kapatma, tüzelkişiliğin sona erdirilmesinde de aynı işlemin uygulanması gerekir.
•(2) Hukuka aykırılık, yerel halkın iradesini hiçe sayma nedeniyle demokratik ilkelere aykırılıkla birleşmiştir.
2. Pergel Uygulaması Nedeniyle Tüzelkişiliğin Kaldırılması
Meskûn sahası, bağlı olduğu il veya ilçe belediyesine; nüfusu 50.000 ve üzerinde olan bir belediyenin sınırına 5.000 metreden daha yakın duruma gelen belediye ve köylerin tüzelkişilikleri kaldırılmaktadır.
5393/11. madde:
"Meskûn sahası, bağlı olduğu il veya ilçe belediyesi ile nüfusu 50.000 ve üzerinde olan bir belediyenin sınırına, 5.000 metreden daha yakın duruma gelen belediye ve köylerin tüzel kişiliği; genel imar düzeni veya temel alt yapı hizmetlerinin gerekli kılması durumunda, Danıştayın görüşü alınarak, İçişleri Bakanlığının teklifi üzerine müşterek kararname ile kaldırılarak bu belediyeye katılır. Tüzel kişiliği kaldırılan belediyenin mahalleleri, katıldıkları belediyenin mahalleleri hâline gelir. Tüzel kişiliği kaldırılan belediye ile köylerin taşınır ve taşınmaz mal, hak, alacak ve borçları katıldıkları belediyeye intikal eder...."
Bu hüküm, en şiddetli sonucunu büyükşehir belediyelerinde doğurmuştur. Günümüzde 16 büyükşehir belediyesinde 101 ilçe belediyesi ve 283 ilkkademe belediyesi vardır. Şimdi ilk kademe belediyeleri kaldırılmakta, ilçe belediyelerinin sınırları müdahale edilerek değiştirilmektedir. Bu uygulamalarda kullanılan ölçütler halka açıklanmamıştır. Alınan kararların ne olduğu ve neden öyle karar alındığı konusu tam bir gizlilik içinde kalmaya devam etmektedir.
Pergel yasası, yine yerel halkın görüşüne başvurulmadan, doğrudan merkezi yönetimin kurumlarınca uygulanmaktadır.
Getirilen genel kural, yerleşmelerin özgün yönlerini değerlendirme dışında bırakmakta, masa başı kararı yeterli görmektedir. Oysa kapatılacak belediyeler arasında önemli turizm kentleri de mevcuttur. Örneğin; Göreme Belediyesi sınırları içerisinde Göreme Milli Parkı‘nın 1985 yılından bu yana UNESCO‘nun Dünya Miras listesinde bulunduğu, 1930 yılından bu yana belediye olduğu, her yıl ortalama 1.5 milyon kişinin Göreme‘ yi ziyaret ettiği vurgulanabilir.
3. Tüzelkişiliğin Sona Erdirilme İşlemindeki Sorunlar
5393 sayılı Belediye Kanunu‘nun "Kararların Uygulanması ve Nüfus" başlığı altındaki 12. maddesinde tüzel kişiliğin sona erdirilmesi konusunda alınacak kararların, ne zaman, ne şekilde ve nasıl uygulanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmiştir.
"Madde 12- 4, 6, 7, 8 ve 9 uncu maddelerde belirtilen kararlar kesinleşme tarihini takip eden yılın ocak ayının birinci gününden itibaren yürürlüğe girer. 4 üncü maddeye göre belediye kurulan yerlerde 2972 sayılı Mahallî İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunun 29 uncu maddesine göre seçim yapılır.
8 inci maddede geçen birleşme ve katılmalara, 9 uncu maddede geçen mahalle kaldırılmasına, 11 inci maddede geçen belediye ve köy tüzel kişiliğinin kaldırılmasına veya bir beldenin köye dönüştürülmesine dair kararlar ilk mahallî idareler seçimlerinde uygulanır ve seçimler bu yerlerin yeni durumlarına göre yapılır.
(Ek Fıkra: 6/3/2007-5594/2 md.) Birleşme, katılma veya tüzel kişiliğin kaldırılması sonucu tüzel kişiliği ilk mahallî idare seçimlerine kadar devam edecek olan belediye ve köylerde, birleşme ve katılma işleminin gerçekleşmesi veya müşterek kararnamenin yayımlandığı tarihten itibaren yeni nazım ve uygulama planı yapılmaz; mevcut planlarda yapılması gereken zorunlu değişiklik ve her türlü imar uygulaması katılınacak belediyenin uygun görüşü alınarak yapılır. Uygun görüş verilmeyen plan değişiklikleri yapılamaz.
(Ek Fıkra: 6/3/2007-5594/2 md.) Tüzel kişiliği sona erecek belediye ve köylerin taşınmazlarının satılması ile vadesi tüzel kişiliğin sona ereceği tarihi aşan borçlanma yapılması İçişleri Bakanlığının onayına tabidir.
(Ek Fıkra: 6/3/2007-5594/2 md.) Belediye ihbar ve kıdem tazminatlarının ödenmesi konusunda, 68 inci maddenin (d) bendinde öngörülen sınırlamaya bağlı olmaksızın İçişleri Bakanlığının onayı ile borçlanma yapabilir. Bu amaçla yapılan borçlanmalar ihbar ve kıdem tazminatı dışında hiçbir gider için kullanılamaz.
Bu Kanunda öngörülen nüfus büyüklüğü için Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığınca bildirilen nüfus esas alınır.
|
06 OCAK, SALI
