REKLAM VERMEK İÇİN TIKLAYINIZ...

 06 OCAK, SALI

ARAMA:

ANA SAYFA HAKKIMIZDA KONUK DEFTERİ İLETİŞİM SİTE HARİTASI

Uzmanlar İçin   

Sistemin GenelGörünümü
Memur Statüsü
Sözleşmeli Statüsü
İşçi Statüsü
Personel Yönetimi
İşveren Sendikacılığı
 

Hizmet Öncesi Eğitim
Hizmet Içi Eğitim
Egitimin Değerlendirilmesi
Personel Sistemi Nasıl Olmalıdır?
Personel Sayıları
Personel Harcamaları
Sendikalar
 

İşveren sendikaları, üyeleri olan işverenleri işçi sınıfının taleplerine karşı koruyan, üyelerinin ortak çıkarlarını değişik düzlemlerde savunan örgütlerdir. Kapitalist topluma özgü olan bu örgütler, ilk olarak 18. yüzyılda İngiltere’de ortaya çıkmış, Türkiye’de ise İkinci Dünya Savaşı sonrasında gelişmiştir. Türkiye’de ilk işveren sendikası, tekstil sektöründe 1946 yılında kurulan “Tekstil Sanayi İşverenleri Sendikası” olmuştur. 1945-1960 döneminde kurulan işveren sendikaları uzun ömürlü olmamış, çoğu kısa sürede kapanmıştır. Gelişme 1960 sonrası dönemde hızlanmış ve işveren sendikaları “Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu”nu kurarak birleşmişlerdir.

İşveren sendikaları asıl olarak özel kesime özgü örgütlerdir. Bununla birlikte, gelişmiş kapitalist ülkelerde 1945 sonrasında, Türkiye’de 1960’lı yılların başlarında kamu kesiminde de kurulmuşlardır. İlk kamu işveren sendikası 1963 yılında “Etibank Maden İşletmeleri İşverenleri Sendikası” adıyla kurulmuştur. 24 Ocak Kararları sonrasında Başbakanlık’ta, Toplu İş Sözleşmesi Koordinasyon Kurulu oluşturulmuş, Kurul’un bilgisi dışında kamu kesiminde toplu iş sözleşmesi yapılamayacağı karar altına alınmış; böylece getirilen merkezi yapı, kamu kesiminde işveren sendikalaşmasını teşvik etmiştir. Toplu İş Sözleşmesi Koordinasyon Kurulu, 12 Eylül döneminde toplu sözleşme düzeninin ortadan kaldırılması ile birlikte kendiliğinden ortadan kalkmıştır. Yeniden toplu sözleşme düzenine geçildiğinde, bu Kurul’un yerini 1984 yılında Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Koordinasyon Kurulu almıştır.

Kamu işverenleri üç sendika bünyesinde bir araya gelmişlerdir. Bu sendikalar; Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS), Kamu İşletmeleri İşverenleri Sendikası (Kamu-İş) ve Türkiye Maden, Enerji ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası’dır (Türk Kamu-Sen). Bunlardan Kamu-İş ile Türk Kamu-Sen 1995 yılında Kamu-İş bünyesinde birleşmişlerdir. Günümüzde kamu işveren sendikası olarak TÜHİS ve Kamu-İş etkinliklerini sürdürmektedirler. TÜHİSSve Kamu-İş, Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu’nun (TİSK) üyesidirler.

1983 yılında çıkarılan 2821 sayılı Sendikalar Yasası, kamu işveren sendikacılığını güçlendirmiş, ciddi atılımlar yapmasını sağlamıştır. Bu yasanın 3. maddesinde işçi ve işveren sendikalarının işkolu esasına göre kurulacağı belirtilmiş, ancak “kamu işveren sendikalarının, aynı işkolundaki kamu işveren sendikaları tarafından kurulması ve aynı işkolunda faaliyette bulunması şartı aranmaz” hükmü getirilmiştir. Maddenin Milli Güvenlik Konseyi tartışmalarında, bu düzenleme sayesinde kamu kurumları arasında ücret ve sosyal yardımlarda eşitlik sağlanacağı, ayrıca kamu işveren sendikalarının yeterli üye bulmakta zorlanmayacağı belirtilmiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın kayıtlarına göre Türkiye’de ilk belediye işveren sendikası, 1972 yılında Türkiye Belediye İşverenleri Sendikası adıyla kurulmuş, daha sonra 1980 öncesinde genel kurulunu toplayamadığı için münfesih sayılmıştır. 1980 sonrasında belediyeler, ilk kez bir kamu işveren sendikasına 1986 yılında üye olmuşlardır. Bu dönemde TÜHİS’e üye olan belediye, belediyeye bağlı kuruluş ve belediye şirketleri şunlardır:

Ancak 1989 yerel seçimleri ardından bu belediyelerde seçimi kazanan tüm belediye başkanları işveren sendikası üyeliğinden ayrılmışlardır. 1989’dan bugüne TÜHİS’e ve Kamu-İş’e üye olan belediye bulunmamaktadır.

1994 seçimleri sonrasında belediyeler tarafından iki ayrı işveren sendikası kurulmuştur. 1995 yılında “Belediye İşverenleri Sendikası” (BİS), 1997 yılında ise “Mahalli İdareler İşverenler Sendikası” (MİKSEN) kurulmuştur. Bu iki işveren sendikası Türkiye’de belediyeleri, belediye bağlı kuruluşlarını ve belediye şirketlerini bir araya toplayan ilk belediye işveren sendikalarıdır. Burada önemli bir nokta, kamu hukukuna tabi belediyeler ile özel hukuka tabi belediye şirketlerinin aynı sendika içerisinde yer almasıdır.

Türkiye’de 2837 belediyeden 66’sı (%2.32) işveren sendikalarına üyedir. İki belediye işveren sendikasının toplam üye sayısı ise 88’dir. Bunlardan 66’sı belediye, 3’ü büyükşehir bağlı kuruluşu, 19’u ise büyükşehir belediyesine bağlı şirketlerdir.

1) Belediye İşverenleri Sendikası (BİS)

Belediye İşverenleri Sendikası’nın kuruluş hazırlıkları Ocak 1995’de başlamış, sendika Nisan 1995’de kurulmuştur. BİS kurucusu 12 belediye başkanının tümü ANAP’lıdır.

Daha sonra diğer partilerden belediyeler de bu sendikaya üye olmuşlardır. Ancak Refah Partili belediyeler, birisi dışında, MİKSEN’in kurulmasından sonra BİS’den ayrılmışlardır.

Toplam 51 BİS üyesinden; 28’i ilçe merkezi, 9’u büyükşehir ilçe belediyesi, 6’sı kasaba belediyesi, 4’ü il merkezi belediyesi, 3’ü büyükşehir belediyesidir.

Üye belediyelerde başkanlıkların 34’ü ANAP, 13’ü DYP, 1’er tanesi DSP, CHP, RP ve MHP’lidir.

Üyelerin bölgelere göre dağılımında ise Ege (23) bölgesi belediyeleri ilk sırayı almakta; Marmara (9), Akdeniz (7) ve Karadeniz (7) bölgelerindeki belediyeler Ege belediyelerine göre az sayıda üyelikle ikinci grubu oluşturmakta;
İç Anadolu (2), Güneydoğu (2) ve Doğu Anadolu (1) bölgelerindeki belediyeler en arkada kalmaktadır.

2) Mahalli İdareler İşverenler Sendikası (MİKSEN)

Mahalli İdareler İşverenler Sendikası, Bİş’ten daha sonra, Ocak 1998’de tüzelkişilik kazanmıştır. MİKSEN, yerel (lokal) işveren sendikasıdır. Sendikanın merkezi İstanbul’dadır.

Üyelerinin tamamının Fazilet Partili (daha önce Refah Partili) olması, sendikayı bir partinin sendikası durumuna getirmiştir. Yönetim yeri İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde olan sendikanın üyeleri arasında BİS’den farklı olarak büyükşehire bağlı çok sayıda şirketin varlığı dikkat çekmektedir. Sendikanın üyeleri İstanbul Büyükşehir Belediyesi, bu belediyenin bağlı kuruluşları, şirketleri ve İstanbul’daki büyükşehir ilçe belediyeleridir.

MİKSEN’e İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne ek olarak bu belediyenin 2 bağlı kuruluşu, 15 şirketi ve büyükşehirin 14 ilçe belediyesi üye olmuş bulunmaktadır; sendikanın toplam üye sayısı 32’dir.

Sendikanın yakın tarihte kurulmuş olması nedeniyle, etkinlikleri üzerine değerlendirme yapma olanağı bulunmamaktadır.

3) Belediyelerin İşveren Sendikacılığına Yaklaşımı

Soru kağıdı çalışması sonuçlarına göre, ülke genelinde belediyelerin %1.70 gibi oldukça küçük bir bölümü belediye işveren sendikalarına üyedir. İşveren sendikasına üye olan belediyelere göre işveren sendikacılığı içinde yer almak üç nedenle uygun bulunmaktadır:

1) Belediye yönetimi işçi sendikası ile yüz yüze gelmekten kurtulmaktadır (%33),
2)Toplu pazarlıkla üstünlük sağlanmaktadır (%28),
3)Belediye yönetimlerinin pazarlık gücü artmaktadır (%28).

Soruya yazılı ek açıklama ile yanıt verenler arasında şu açıklamalar ilgi çekicidir:

“Taraflar, hak ve yükümlülüklerini, yetki ve sorumluluklarını daha iyi görebilmektedir.”

“Genel uygulamalarda diğer belediyelerle birliktelik (paralellik) sağlamaktadır.”

İşveren sendikasına üye olmayan belediyelerin %29’u, “neden” sorusunu yanıtsız bırakmıştır. Buna göre, işveren sendikacılığı belediyelerin yaklaşık üçte biri için “konu dışı”dır. Küçük nüfuslu belediyelerde işçi sayısının az olması, işçi sendikacılığının bulunmaması, işveren sendikacılığının gündeme gelmesini gereksiz kılmıştır. Sonuçta, ilgi düzeyine koşut olarak, işveren sendikacılığına ilişkin bilgi düzeyi de sınırlı kalmıştır. Belediyelerin işveren sendikasına üye olmama nedenleri aşağıdaki gibidir:

1) Belediye sorunları işçilerle birebir çözmeyi yeğlemektedir (%33),
2)İşçi sendikası olmadığı için işveren sendikasına gerek yoktur (%25),
3)İşveren sendikasının sendikacılık anlayışı uygun bulunmamaktadır (%8).

Soruyla ilgili açıklamalardan üçü ilgi çekicidir:

“Belediye işçilerinin birkaç sendikada örgütlenerek güçsüzleştirildiği bir ortamda ve belediye çalışanlarının tümünün grevli toplu sözleşmeli sendika hakkına sahip olmaması (memur sendikaları düşünülerek) karşısında, yasalarca zaten korunan işverenlerin örgütlenmesi haksız ve anti-demokratik bir yaklaşımdır.”

“İşveren sendikası kavramı bile emeğe ve demokrasiye saygısız bir kavram olduğundan üye değiliz.”

“Türkiye’deki çoğu belediyede profesyonel bir bakış olmadığı için, bu biçimi ile işveren sendikası yabancılaşma getirir. Büyükşehirlerde uygulanabilir. Beldelerde zamana ihtiyaç vardır.”

DEĞERLENDİRME

Belediyelerde personel birimleri, belediye çalışanlarının rutin iş ve işlemlerini yürüten geleneksel bürokratik birimlerdir. Bu birimlerin görev alanı içinde insangücü planlaması, görev analizi ve hizmet içi eğitim çalışmalarının örgütlenmesi yer almamaktadır. Hizmet içi eğitim boyutu, belediyelerin yalnızca %5’inde belirmektedir.

Belediyelerin büyük bölümünde bir ya da birkaç görevliden oluşan bu birimlerde çalışanların %57’si lise, %28’i ilköğretim, %15’i yüksek öğretim çıkışlıdır. Ülke genelinde ilkokul çıkışlıların tümü, nüfusu 10 binden az olan belediyelerde istihdam edilmektedir.

Belediye nüfusu düştükçe personel birimi bakımından sahip olunan nitelikler de düşmekte, buna karşın il merkezi belediyelerin %75’i personel mevzuatını izlemekte güçlük çektiklerini belirtirken, küçük belediyelerde bu oran %45 düzeyinde kalmaktadır. Oysa bu birimler rutin işlemlerden başka bir boyuta sahip değildir; rutin işlemlerin tüm dayanağı ise mevzuattır; ve bu belediyelerin yarısından çoğu, büyük – dolayısıyla görece daha iyi kurumlaşmış belediyelere oranla mevzuatı izlemek bakımından daha rahat görünmektedirler. Bu durum, sorun olduğunu, üstelik oldukça önemli boyutlarda yaşandığını ortaya koymaya yetmektedir.

Belediyelerin ve personel birimlerinin içinde olduğu durum, genel kadro sisteminden personel hak ve yükümlülüklerine; bireysel ve toplu iş sözleşmelerinden insangücü planlamasına uzanan bu geniş görev alanında ortaya çıkan sorunların, “yönetimde yerindenlik” ilkesi öne sürülerek yerel yönetimlere “terk etme yaklaşımı” ile çözüme kavuşturulamayacağını yeterince açık biçimde göstermektedir.

Personel yönetiminin ilke, yapı, rejim ve araçları, ülke genelinde ve belediyelerin nüfus, coğrafi bölge, sosyo-ekonomik farklılıkları gözetilerek kurulmalı ve geliştirilmelidir. Belediye personel birimlerinin, uygulamayı geliştirmek amacıyla başvurabilecekleri bir merkez oluşturulması gerekli görünmektedir.

Belediye yönetimlerini işveren sendikaları çatısı altında toplama girişimleri oldukça yenidir. Bu girişimler, daha başlangıçta siyasal yönelimlerin doğrudan etkisi altında kalmıştır. Ülke genelinde değerlendirildiğinde, işveren sendikacılığının belediyecilik dünyasında kendisine yer bulamadığını söylemek mümkündür.

Kamu kesiminde işveren sendikacılığı, işçi sendikacılığı ile aynı varlık gerekçelerini paylaşmaz. İşçi sendikaları, işçilerin ücretlerinden kesilen ödentiler ile ayakta dururken, işveren sendikacılığı kamu bütçesinden kesilen paylar ile finanse edilmektedir. Vergi kaynağından sağlanan bu pay, hem etkinliğin finansmanını oluşturmakta, hem de konfederasyon aidatı TİşK gibi özel sektör işverenleri ağırlıklı bir yapının kaynaklarından birisini oluşturmaktadır. Oysa kamu yönetimi, “devlet” kimliği ile, çalışma yaşamının tarafları arasında çoğu zaman hakem kimliği ile yer almak durumundadır. Kamu yönetimi, doğasından kaynaklanan bu konumu nedeniyle işveren tarafının ortağı olamaz. Kamu yönetimi işveren güdüsü ile değil, toplumsal bütünlüğün genel dengelerini en uygun şekilde kurma güdüsü ile hareket eder. Bu konum, kamu kesiminde işveren sendikacılığını gereksiz kılmaktadır.

Belediyelerde işveren sendikacılığının gelişememesi ve genel olarak aynı siyasal partilerden belediye başkanlarını bir araya getiren yapılar olarak kalması, bu oluşumdan sendika olarak değil bir tür dayanışma aracı olarak yararlanılmak istendiğini göstermektedir.

Belediyelerde çalışma ilişkilerini düzenlemek üzere, her büyüklükteki belediyeyi, çalışanlar ve yöneticiler ile ulusal çapta bir araya getirecek bir yapıya gerek vardır. Bunun için bir tür “yerel yönetim birliği” geliştirilmesi en uygun çözüm olacaktır. Böylece belediyeler genelinde ilke ve standartlar geliştirmek, uygulamalarda koşutluk sağlamak, belediyelerin yarısının örgütlü çalışma ilişkileri düzeni dışında kalmalarını önlemek mümkün olabilecektir.

 YerelNET Yerel Yönetimler Portalı Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı tarafından desteklenmektedir.
 

Tasarım ve Programlama: