|
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme
Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi
Birleşmiş Milletler Siyasi ve Medeni Haklar Sözleşmesi
Birleşmiş Milletler Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi
Birleşmiş Milletler iki büyük savaşın sonunda galiplerin liderliğinde oluşmuş bir dünya örgütüdür. Milletler Cemiyeti adıyla doğuşunda I. Savaş'ın sonunda imzalanan 1920 Versailles Anlaşması'nın yürürlüğe girmesi, Birleşmiş Milletler olarak örgütlenmesinde ise II. Savaş'ın sonunda 1945 Birleşmiş Milletler anlaşması vardır. Türkiye Milletler Cemiyeti'ne 1932'de, Birleşmiş Milletler'e ise kurucu 50 asıl üye arasında yer alarak 1945'te üye olmuştur. Günümüzde dünya devletlerinin 189'u bu örgüte üyedir.
Birleşmiş Milletler, devletler-üstü değil devletler arası bir örgüt olarak uluslararası dostluk ilişkilerini genişletmek; ekonomik, toplumsal, kültürel alanlarda uluslararası işbirliği sağlamak ve üyelerin dış siyasetlerini yumuşatan bir odak noktası oluşturmak amaçlarıyla kurulmuştur.
Organlar
Çalışmaları yürüten organlar Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Uluslararası Adalet Divanı ve Sekreterliktir.
Genel Kurul BM üyesi tüm devletlerin temsilci bulundurdukları en üst organdır. Çalışmalarını komisyonlar ile yürütmekte ve kararlar genel ilke olarak hazır bulunanların oy çoğunluğu ile alınmaktadır. Komisyon çalışmaları yılda bir kez olağan olarak toplanan Genel Kurul'da görüşülerek karara bağlanmaktadır.
Güvenlik Konseyi 1965 yılından bu yana beş üye (ABD, Çin, Fransa, İngiltere ve Rusya) sürekli, on üye iki yıllık süreler ile seçilerek değişken olmak üzere 15 üyelidir. Güvenlik Konseyi'nde önerilerin karara dönüşebilmesi için 9 üyenin olumlu oy kullanması gerekmektedir. Ancak, usul konuları dışındaki oylamalarda karar alınabilmesi için sürekli üyelerden tümünün olumlu oy vermesi gerekmektedir.
Uluslararası Adalet Divanı dokuz yıl süreyle seçilen onbeş yargıçtan oluşan yargı organıdır.Vesayet Konseyi (trusteeship conseil) bağımsızlığını kazanma ve kendi kendini yönetme bakımından sorunlu olan bölgelerde BM yönetimi oluşturulmasına dönük işlere bakan ve Güvenlik Konseyi'nin beş sürekli üyesi devlet temsilcisinden oluşan organdır. Bu organ, 1994 yılında Birleşmiş Milletler'in vesayet yetkisi kullandığı son bölge olan Palau'nun bağımsızlığını ilan etmesiyle birlikte askıya alınmıştır.Sekreterlik başında Genel Kurul'un önerisi üzerine Güvenlik Konseyi'nce altı yıllık süre için atanan bir Genel Sekreter'in bulunduğu yürütme organıdır.
Ekonomik ve Sosyal Konsey (ECOSOC) toplam 54 üyelidir. Üyeler 14 Afrika, 13 Batı Avrupa ve diğer ülkeler, 11 Asya, 10 Latin Amerika ve Karayipler ve 6 Doğu Avrupa ülkelerini temsil etmek üzere üçer yıllık dönemler için seçilmektedir.
Konsey yılda bir kez toplanmakta, genel olarak yaygın biçimde tanınan örgütlenmeler aracılığı ile çalışmaktadır: Kalkınma Programı United Nations Development Programme (UNDP) , Ticaret ve Kalkınma Konferansı United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), Çevre Programı United Nations Environment Programme (UNEP), İnsan Yerleşmeleri Merkezi United Nations Centre for Human Settlements (Habitat) (UNCHS), Çocuk Fonu United Nations Children's Fund (UNICEF), Mülteciler Yüksek Komisyonu Office of the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) , Nüfus Fonu (UNFPA) , Dünya Gıda Programı (WFP), Uluslararası Uyuşturucu Denetim Programı.
Ekonomik ve Sosyal Konsey, özerk örgütlerin Birleşmiş Milletler ile işbirliğini düzenleyen organ olarak önemli bir başka işlev yüklenmiştir. Bu örgütlerden bazıları şunlardır: Dünya Bankası Grubu (WB), Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya ticaret Örgütü (WTO), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO).
NGO - Sivil Toplum Örgütleri
Ekonomik ve Sosyal Konsey'e yetki alanı içinde kalan konularda resmi olmayan örgütlere non-governmental organizations (NGOs) danışma yetkisi verilmiştir. 1500'ün üzerinde örgüt danışman statüsünde kabul edilmiş, bunlar üç kategoride sınıflandırılmıştır: Kategori I'de Konsey etkinlikleri ile en yüksek düzeyde ilgili olan örgütler, Kategori II'de spesifik konularda özel yetenek sahibi örgütler, Kategori III'te Konsey'e katkısı olabilecek niteliklere sahip olan ve Liste'ye alınmış olan örgütler yer almaktadır.
Küresel Sözleşme ve Özel Sektör
Birleşmiş Milletler son iki yıldan bu yana iş dünyası ile örgütsel ilişkiler geliştirilmesi yönünde karar almış ve bünyesi içinde Global Compact (Küresel Sözleşme) adı verilen yeni bir yapı yaratmıştır. Global Compact, Birleşmiş Milletler ile küresel ekonominin yöneticisi konumunda olan transnasyonal şirketler arasında yapılan anlaşma ve bu anlaşmanın örgütlenmesi anlamına gelmektedir. Bu yeni oluşum, çeşitli çevrelerde geniş yankılanmalara neden olmuştur.
Çevre ve Yerel Yönetimler
Birleşmiş Milletler'in 1970'li yıllardan bu yana çevre ve kalkınma yönünde genişleyen etkinlikleri, üye ülkelerin yerel altyapı yatırımları ve yerel yönetim örgütlenmeleri üzerinde derin ve geniş etkiler yaratmaktadır.
Bu çalışmalar 1972 Stockholm Konferansı ile başlamış, 1992 Rio Çevre ve Kalkınma Konferansı ve Rio Bildirgesi ile en yüksek etki derecesine ulaşmıştır. Birleşmiş Milletler, 2002 yılında bu çapta bir toplantı daha yapmaya hazırlanmaktadır.
Rio Konferansı ile Ulusal Çevre Eylem Planı hazırlanması gündeme gelmiş, Türkiye bu planı dünya Bankası finansmanı ile DPT eşgüdümünde hazırlamıştır.
1992 Rio Konferansı'nda Global Gündem 21 adıyla dünya için 21. yüzyıl planlaması yapılmış ve ülkeler kendi Ulusal Gündem 21'lerini ve yerel yönetimler bazında Yerel Gündem 21'lerini hazırlama yükümlülüğü altına girmişlerdir.
Türkiye, Ulusal Gündem 21 çalışmasını Çevre Bakanlığı yönetiminde yaparak, Nisan 2000'de rapor hazırlama işini tamamlamış; Yerel Gündem 21 yükümlülüğü ise UNDP finansmanı ile proje olarak çeşitli yerel yönetimlerde uygulamaya sokulmuştur.
Ancak, Birleşmiş Milletler çerçevesinde Çevre Bakanlarının katılımı ile İsveç'in Malmö kentinde yapılan toplantı sonunda kabul edilen Malmö Bildirgesi , Rio stratejilerinde değişiklik yapılmak istendiğini göstermektedir.
Bu bildiri, bundan böyle çalışmaların Global Compact ruhu temelinde yükseltileceğinin işaretini vermektedir. Çevre-kalkınma stratejileri, öncelikle küresel - ulusal - yerel düzeylerde özel sektör öncülüğünde tanımlanacak görünmektedir.
|
06 OCAK, SALI
