Kamu alanında kalan ve kamu yararı amacıyla kamu gücü kullanılarak davacıdan alınan taşınmazın daha sonra davalı idarece yapılan imar planı değişikliği ile imar adasına dahil edilmek suretiyle kullanım amacının değişmesi sonucunda davacıya bedelsiz iade edilmesi gerektiğinden aksi yönde verilen mahkeme kararında isabet bulunmadığı hakkında.

 T.C.

D A N I Ş T A Y

Altıncı Daire

Esas No : 2012/5723

Karar No : 2015/5912

 

Temyiz Eden (Davacı) :

Vekili : Av. …

Karşı Taraf (Davalı) : Altınova Belediye Başkanlığı

Vekili : Av. …

İstemin Özeti: Balıkesir İdare Mahkemesince verilen 08/03/2012

tarihli, E:2010/1720, K:2012/499 sayılı kararın, usul ve hukuka aykırı

olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.

Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir.

Danıştay Tetkik Hakimi : Abdurrahman BURULDAY

Düşüncesi : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının

bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin

açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin

gereği görüşüldü:

Dava, Ayvalık İlçesi, Altınova Beldesi, … pafta, … sayılı parselden

bedelsiz olarak yola terkedilen alandan imar adasına dahil edilen 200

metrekarelik yerin eski malik olan davacıya rayiç bedel üzerinden

satılmasına karar verilmesine ilişkin işleme yapılan itirazın reddine ilişkin

02/9/2010 tarih, 2010/45 sayılı belediye meclisi kararının iptali istemiyle

açılmış; İdare Mahkemesince, taşınmazın bedelsiz olarak terkedilmiş olsa da

3194 sayılı Kanun`un 11. ve 17. maddeleri kapsamında eski sahibine bedel

alınmaksızın iade edilemeyeceği bu durumda, dava konusu işlemde hukuka

aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, bu karar

davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

T.C. Anayasası‘nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti‘nin insan

haklarına saygılı, demokratik, laik ve soysal bir hukuk devleti olduğu

belirtilmiş,

Temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin 13. maddesinde,

temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa`nın

ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla

sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasa`nın sözüne ve ruhuna,

demokratik toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük

ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiş,

Mülkiyet Hakkı başlıklı 35. maddesinde, "Herkes mülkiyet ve miras

haklarına sahiptir. Bu haklar ancak kamu yararı amacıyla kanunla

sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz."

hükmü yer almıştır.

Öte yandan Avrupa İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin

Korunmasına İlişkin Sözleşme`ye Ek Protokol`ün 1. maddesinde: "Her

gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini

isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve

yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun

olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Hukuk devleti insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri

koruyup güçlendiren, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan, her alanda

adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa`ya

aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına

egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp

yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasa koyucunun da 

bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa`nın bulunduğu bilincinde

olan devlettir. Devletin veya bir kamu tüzel kişisinin kamu yararı amacıyla

aldığı bir taşınmazı daha sonra imar planı değişikliği ile kamu yararına

kullanma amacı dışında kendi özel mülkü olarak tescil ettirmesi temel insan

haklarından olan mülkiyet hakkına keyfi bir şekilde el konularak bireylerin

sahip oldukları taşınmazları üzerinde özgürce tasarruf etmelerinin

engellenmesi, mülkiyet haklarının ellerinden alınması hukuk devleti ilkesine

aykırıdır.

Herkes, yasal şekilde elde ettiği mülküne sahip olma, kullanma,

elden çıkarma ve miras bırakma hakkına sahiptir. Bunların kaybı karşılığında

zamanında adil bir tazminat ödenmesi koşulu ile kamu menfaati nedeniyle

veya yasada öngörülen koşullar çerçevesinde yapılması dışında hiç kimsenin

elinden mülkü alınamaz. Mülkün kullanımı, kamu menfaati için gerekli

olduğu ölçüde yasa ile düzenlenebilir.

3194 sayılı İmar Kanunu`nun "Kamuya ait gayrimenkuller" başlıklı

11. maddesinde, "İmar planlarında; meydan, yol, park, yeşil saha, toplu

taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere

rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile Türk Silahlı

Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel

idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük

Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye;

belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir

ve tapu kaydı terkin edilir…. Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye

veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz.

Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur. Bu

yerlerin kullanılış şekli, yeni bir imar planıyla değiştirilip özel mülkiyete

konu olabilecek hale getirildiği takdirde, bu yerler devir alınan idareye

belediye veya özel idarece aynı usulle iade edilir. Buna aykırı davranışı sabit

olan ilgililer şahsen sorumludur. Bu terkinler hiçbir şekilde resim, harç ve

vergiye tabi değildir…. Hazırlanan imar planı sınırları içindeki kadastral

yollar ile meydanlar, imar planının onayı ile bu vasıflarını kendiliğinden

kaybederek onaylanmış imar planı kararı ile getirilen amacına konu ve tabi

olurlar." hükmüne yer verilmiştir.

Dosyadaki bilgi ve belgeler ile Dairemizin 04.06.2015 günlü ara

kararına verilen cevap ve eklerinin birlikte değerlendirilmesinden, mülkiyeti

davacıya ait olan Ayvalık İlçesi, Altınova Beldesi, … pafta, … sayılı parselin

ilk haliyle 4300 metrekare büyüklüğünde olduğu, bunun 2024,43

metrekarelik kısmının bedelsiz olarak yola ve otoparka devredildiği,

sonrasında davalı idarece yapılan uygulamalar ile bedelsiz olarak devredilen

2024,43 metrekarelik kısımdan 200 metrekarelik kısmın devir maksadına

aykırı bir şekilde yapı adasına dahil edilmek suretiyle kamu alanları için

kullanılmadığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda anılan 3194 sayılı Yasa`da özel mülkiyete konu olan

taşınmazlardan sahiplerinin rızası ile umumi hizmetlere bedelsiz olarak terk

edilen ancak daha sonra yürürlüğe giren imar planı ile tahsis amacı değişen

yerlerin bedelsiz olarak eski maliklerine geri verilmesi yolunda yasal bir

düzenleme bulunmamakla birlikte hazine ve özel idareye ait arsa ve

arazilerden kamu yararı amacıyla alınan taşınmazların imar planıyla kullanım

amacı değiştirilip özel mülkiyete konu olabilecek hale getirilmesi halinde, bu

yerlerin devir alınan idareye aynı usulle iade edileceğine ilişkin hükmünün

kıyasen özel mülkiyete konu olan taşınmazlar da uygulanmasının mülkiyet

hakkını koruyan Anayasaya ve sözleşmeye, adalet ve hakkaniyet ilkelerine

uygun olacağı açıktır.

Öte yandan, ilgililerin taşınmazlarının imar planında yol, park gibi

kamu alanlarında kalan kısımlarını bedelsiz terk etmelerinin nedeni

taşınmazlarının kalan kısmında yapılaşabilmektir. Başka bir deyişle

yapılaşabilmek için kamu alanlarında kalan taşınmaz kısımlarını kamu gücü

karşısında bedelsiz terk etmek zorunda kalmaktadırlar.

Bu durumda, kamu alanında kalan ve kamu yararı amacıyla kamu

gücü kullanılarak davacıdan alınan taşınmazın daha sonra davalı idarece

yapılan imar planı değişikliği ile imar adasına dahil edilmek suretiyle

kullanım amacının değişmesi sonucunda davacıya bedelsiz iade edilmesi

gerektiğinden aksi yönde verilen mahkeme kararında isabet

bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, Balıkesir İdare Mahkemesince verilen

08/03/2012 tarihli, E:2010/1720, K:2012/499 sayılı kararın bozulmasına,

dosyanın adı geçen Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini

izleyen günden itibaren 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık

olmak üzere, 13/10/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Kaynak: http://www.danistay.gov.tr/upload/yayinlar/15_05_2017_023140.pdf

YAYINLAR Kitaplar

BELEDİYELERİN SINIRLARI

TÜRKİYE`DE ULUSAL VE YEREL PLANLAMA İLİŞKİLERİ: MERSİN İLİ ÖRNEĞİ

YEREL YÖNETİMLER İÇİN MAL ALIMI İHALELERİ KILAVUZU

Tüm Yayınlar
TODAİE (Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü) Yerel Yönetimler Merkezi
85. Cadde Yücetepe 06100, ÇANKAYA / ANKARA
"YerelNET - Yerel Yönetimler Portalı" Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü (TODAİE) Yerel Yönetimler Merkezi'ne aittir. YerelNET'in içeriğini oluşturan bilgiler, uzmanların katkılarıyla hazırlanmıştır. Uzmanlar tarafından hazırlanan içeriğin hukuki sorumluluğu tümüyle yazarlarına aittir. İlgili içeriğe istinaden idari ve mali sorumluluk gerektiren iş ve işlemlerin yapılması idarelerin kendi sorumluluğu altındadır. YerelNET'de yayımlanan veritabanının içerikleri, ilgili Kamu Kurumları tarafından sağlanmış ve Merkez tarafından güncelleştirilmiştir / güncelleştirilmektedir. Tüm Veritabanları 5.000'e yakın içerik sağlayıcı kullanıcımız tarafından güncel tutulmaktadır. İçerik sağlayıcı kullanıcılar tarafından (Belediye, İl Özel İdare, İlçe ve Birlik) girilen her türlü bilginin hukuki ve cezai sorumluk kendilerine ait olup TODAİE'ye sorumluluk hiçbir şekilde atfedilemez. Yoğun bir emek ve uzmanlık ürünü olan YerelNET'teki tüm bilgi ve materyal, ilgili yasaların koruması altındadır. YerelNET'e ait her türlü yazılım kodu, veritabanı içeriği ve görsel materyal kesinlikle kopyalanamaz, çoğaltılamaz, yeniden yayınlanamaz ve başka bir bilgisayara yüklenemez. TODAİE Yerel Yönetimler Merkezi, YerelNET içeriğinin kullanımı ile ilgili fikri ya da başka haklarını çiğneyen veya uygulanabilir diğer yasalara aykırı kullanım durumlarına karşı hukuki yollara başvurma hakkını saklı tutar. Yalnızca, ticari olmayan amaçlar için kaynak gösterilerek kullanılabilir. Bu tip kullanımımlarda bilgilerin güvenilirliği ve doğruluğu kaynak gösterilmesine karşın YerelNET'in yükümlülüğünde değildir. TODAİE - Yerel Yönetimler Merkezi her türlü sorumluluğu reddeder.

YerelNET - Yerel Yönetimler Portalı

Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü'nün bir hizmeti olup T.C. Kalkınma Bakanlığı tarafından finansal açıdan desteklenmektedir.